Verschillende leeftijden in één groep: niet ieder kind profiteert op dezelfde manier
Kinderen van verschillende leeftijden samen opvangen biedt mogelijkheden om van elkaar te leren. Toch blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat die voordelen niet voor alle kinderen hetzelfde zijn. Vooral oudere kinderen kunnen in een gemengde groep andere ontwikkelingsmogelijkheden ervaren dan jongere kinderen. Dat maakt de samenstelling van de opvanggroep pedagogisch interessant. In de gastouderopvang komen kinderen van verschillende leeftijden dagelijks met elkaar in contact. Jongere kinderen kunnen gedrag van oudere kinderen observeren en nadoen. Oudere kinderen krijgen op hun beurt te maken met speelgenoten die andere vaardigheden en interesses hebben. Maar hoe beïnvloeden die verschillen het spel en de ontwikkeling?
Oudere kinderen kiezen vaker elkaar
Onderzoekers Bailey en collega’s onderzochten in 1993 het spel van jonge kinderen in groepen met leeftijdsgenoten en groepen met verschillende leeftijden. Daaruit bleek dat oudere kinderen in gemengde groepen vaker andere oudere kinderen opzochten om samen te spelen. Ook kwamen bij hen iets vaker negatieve interacties voor dan in groepen met leeftijdsgenoten. Bij jongere kinderen was juist het tegenovergestelde zichtbaar. De onderzoekers laten daarmee zien dat leeftijdsverschillen invloed kunnen hebben op de manier waarop kinderen hun speelgenoten kiezen en met elkaar omgaan.
Aandacht voor ontwikkelingsmogelijkheden
Een ander onderzoek, onder 895 vierjarige kinderen, liet zien dat kinderen in groepen met relatief veel jongere kinderen gemiddeld minder positieve betrokkenheid bij pedagogisch medewerkers ervoeren. Dit hing samen met een kleinere groei van hun woordenschat. Dat betekent niet dat opvang met verschillende leeftijden nadelig is. Het maakt wel duidelijk dat de mogelijkheden voor contact, gesprekken en uitdagende activiteiten aandacht verdienen. In een groep met jonge kinderen vraagt verzorging bijvoorbeeld regelmatig directe aandacht. Daardoor kan het voor oudere kinderen belangrijk zijn dat er daarnaast voldoende ruimte blijft voor activiteiten en interacties op hun eigen ontwikkelingsniveau.
Meespelen is niet hetzelfde als leren
Ook bij jongere kinderen is het interessant om te kijken naar wat zij daadwerkelijk leren. Onderzoek naar fantasiespel laat zien dat tweejarigen vaker gezamenlijk fantasiespel lieten zien wanneer zij met oudere kinderen speelden. Maar dat betekende niet automatisch dat zij die vaardigheden daarna zelfstandig toepasten. Voor gastouders is dat een waardevol inzicht. Het gaat niet alleen om de vraag of kinderen samen spelen, maar ook om welke rol zij daarin vervullen. Neemt een kind zelf initiatief? Brengt het nieuwe ideeën in? Of volgt het vooral wat andere kinderen bedenken?
Meer verdieping in de kennisbank
Wetenschappelijk onderzoek geeft geen eenduidig antwoord op de vraag of een groep met verschillende leeftijden beter is dan een groep met leeftijdsgenoten. De kwaliteit van de interacties en de mogelijkheden die kinderen krijgen, spelen een belangrijke rol. Voor gastouders biedt dit aanleiding om bewuster te kijken naar de onderlinge verhoudingen en ontwikkelingsmogelijkheden binnen hun opvanggroep. In de online kennisbank van KNGO lees je meer over wat kinderen van verschillende leeftijden van elkaar leren, waarom oudere kinderen niet automatisch profiteren van gemengde groepen en welke pedagogische inzichten daarbij van belang zijn.
KNGO leden weten meer. Log in op de online kennisbank en lees het artikel Verschillende leeftijden in één groep: wie leert er eigenlijk van wie?
Bronnen: Bailey et al. (1993), Foster et al. (2020) en onderzoek naar leeftijdssamenstelling en taalontwikkeling (2022).